Aanpakken van milieuproblemen is economisch zinvol

In dit artikel:

Milieu en economie staan niet los van elkaar: een gezond milieu levert grondstoffen, ecosysteemdiensten en welzijn, terwijl vervuiling economische en maatschappelijke schade veroorzaakt. Daarom is het volgens de auteur welvaartsverhogend om milieuproblemen sneller aan te pakken in plaats van maatregelen uit te stellen.

De milieuschade in Nederland bedroeg in 2022 naar schatting 46 miljard euro, gelijk aan 4,6 procent van het bbp. Het gaat om schade aan gezondheid, natuur en gebouwen. Inclusief de waarde van ecosysteemdiensten vertegenwoordigt een schoon milieu en vitale natuur minstens zes procent van het bbp. Klimaatverandering, luchtverontreiniging, vermesting, verzuring en giftige stoffen zijn de belangrijkste schadebronnen.

De uitstoot van broeikasgassen veroorzaakte in 2022 naar schatting 26 miljard euro schade. Vooral fossiele brandstoffen in de elektriciteitsproductie en industrie, en emissies uit de landbouw dragen hieraan bij. Hoewel de kosten van klimaatbeleid onzeker zijn en sterk per sector verschillen, wijzen internationale studies erop dat beperking van de opwarming goedkoper is dan de toekomstige klimaatschade. Uitstel kan bovendien leiden tot een combinatie van hoge kosten voor zowel uitstootreductie als aanpassing aan extremer weer, terwijl de economie tegelijk schade ondervindt.

Luchtverontreiniging veroorzaakte in 2022 ongeveer 19,5 miljard euro schade en leidt volgens Europese schattingen jaarlijks tot ruim 7.300 vroegtijdige sterfgevallen in Nederland. Investeringen om deze vervuiling terug te dringen leverden de afgelopen tien jaar minstens vier keer zoveel baten als kosten op. Nieuwe kennis over onder meer ultrafijnstof kan de berekende gezondheidsschade nog verder doen oplopen.

Verzuring en vermesting tastten in 2022 de natuur aan met naar schatting 17,9 miljard euro directe schade. Daarnaast ging jaarlijks 0,5 tot 3,1 miljard euro aan economische activiteit verloren door juridische beperkingen. Omdat ongeveer negentig procent van de directe schade samenhangt met uitstoot van stikstofoxiden, zwaveldioxide en ammoniak, kunnen beleid voor schonere lucht en natuurherstel elkaar grotendeels versterken. Ook bij zeer zorgwekkende stoffen zijn de werkelijke kosten waarschijnlijk hoger dan nu becijferd, omdat langetermijneffecten en PFAS-schade nog onvoldoende in beeld zijn.

De Nederlandse natuur leverde in 2022 minstens 12,5 miljard euro aan meetbare baten, vooral via recreatie en toerisme, maar ook voor landbouw, bosbouw en visserij. Die waarde is waarschijnlijk onderschat doordat onder meer intrinsieke natuurwaarde en gezondheidswinst niet volledig worden meegerekend. Door inkomensgroei en de toenemende schaarste aan natuur zal de vraag naar een gezonde leefomgeving bovendien stijgen.

De conclusie is dat klimaatbeleid, bestrijding van vervuiling en investeringen in natuur niet alleen kostenposten zijn, maar onderdeel van economisch beleid gericht op brede welvaart. Meer kennis over gezondheidseffecten en een groeiende voorkeur voor een schone leefomgeving maken snelle maatregelen volgens de auteur steeds urgenter.