Arbeid zal schaars blijven en dat heeft gevolgen

In dit artikel:

Volgens socioloog Butollo leven we niet langer in een tijd van massawerkloosheid, maar bewegen we naar een periode van structurele arbeidsschaarste. Daardoor kan de machtsbalans geleidelijk verschuiven van kapitaal naar werknemers. Voorbeelden uit Duitsland, waar vakbonden bij platformbedrijven als Amazon en Uber betere lonen en arbeidsvoorwaarden hebben afgedwongen, wijzen volgens hem al in die richting.

Butollo stelt dat automatisering arbeid niet blijvend overbodig maakt. Kostenbesparingen kunnen tot lagere prijzen, meer vraag en daardoor meer productie leiden. Daarnaast kost de ontwikkeling, invoering, het onderhoud en de reparatie van nieuwe technologie zelf veel arbeid. Ook meer uren voor deeltijdwerkers en arbeidsmigratie lossen tekorten volgens hem niet structureel op: extra werk en inkomen creëren eveneens meer vraag naar diensten, kinderopvang, zorg en andere arbeid.

Een krappe arbeidsmarkt biedt volgens Butollo bovendien ruimte om opnieuw te bepalen welke economische groei gewenst is. De nadruk hoeft niet langer uitsluitend op het scheppen van banen te liggen; duurzaamheid en de kwaliteit van welvaart kunnen zwaarder wegen. Zo zouden milieubezwaren tegen nieuwe infrastructuur minder snel wijken voor de belofte van extra werkgelegenheid.

De bespreking merkt wel op dat Butollo economische theorie onvoldoende benut. De Cost Disease-theorie van William Baumol verklaart waarom sectoren als zorg, horeca, kappersdiensten en cultuur moeilijk te automatiseren zijn en daardoor relatief veel arbeid blijven vragen. Ook de afgenomen bijdrage van de IT-sector aan de productiviteitsgroei na 2004 ondersteunt zijn analyse. Omdat de productiviteit in veel OESO-landen minder snel groeide dan het bbp, bleef de vraag naar arbeidsuren hoog.

Of deze ontwikkeling doorzet, is echter onzeker. Kunstmatige intelligentie kan alsnog voor een nieuwe productiviteitssprong zorgen en arbeidsschaarste verminderen. De economische literatuur is daarover volgens de auteur minder eenduidig dan Butollo suggereert; een doorbraak is mogelijk, maar zeker niet vanzelfsprekend.