Betere begrotingssystematiek kan politici verleiden om te investeren

In dit artikel:

Een ander begrotingsstelsel levert de Nederlandse overheid geen extra geld op, maar kan politici wel aanmoedigen om meer te investeren in het toekomstige verdienvermogen. Dat betoogt de auteur naar aanleiding van het rapport van Peter Wennink over economische groei.

Wennink wil in de financiële verantwoording onderscheid maken tussen eenmalige uitgaven en uitgaven die later opbrengsten kunnen opleveren. Diederik Dicou van het ministerie van Financiën en Pieter Hasekamp wijzen erop dat investeren uiteindelijk een politieke keuze is en dat anders boekhouden geen extra investeringsruimte creëert. Die bezwaren kloppen volgens de auteur, maar negeren de invloed van begrotingsregels op politieke prikkels.

De rijksoverheid gebruikt nu een kasstelsel: investeringen drukken volledig op de begroting in het jaar waarin ze worden betaald. In een baten-lastenstelsel worden de kosten over de gebruiksduur verdeeld via afschrijvingen en verschijnen de bezittingen op de balans. Daardoor wordt beter zichtbaar hoeveel vermogen de overheid opbouwt, gebruikt en onderhoudt. Vooral bij sterk oplopende defensie-uitgaven of grote infrastructurele vervangingen kunnen de jaarlijkse kasuitgaven sterk afwijken van de jaarlijkse afschrijvingen.

Een baten-lastenstelsel maakt investeringen op korte termijn begrotingstechnisch minder zwaar, maar leidt later tot hogere lasten. Het geeft daardoor een beter beeld van de verdeling van kosten over de tijd. Ook kan de Tweede Kamer beter zien of infrastructuur op peil blijft. Uitgesteld onderhoud kan in een kasstelsel het actuele begrotingsbeeld verbeteren, terwijl het de overheid op langere termijn benadeelt; afwaardering van slecht onderhouden kapitaalgoederen zou in een baten-lastenstelsel eerder zichtbaar worden.

De overstap is geen wondermiddel. Kasstromen blijven belangrijk en moeten onderdeel blijven van de financiële verantwoording. Bovendien vallen groeibevorderende uitgaven, zoals extra onderwijsuitgaven, niet automatisch onder investeringen en krijgen ze dus niet dezelfde behandeling. Ook bestaat het risico dat consumptieve uitgaven als investeringen worden voorgesteld. Heldere regels en onafhankelijke controle zijn daarom noodzakelijk.

Een baten-lastenstelsel schept dus geen nieuwe middelen, maar geeft politici betere informatie en andere prikkels. Juist nu Nederland zijn economische groeivermogen moet versterken, kan het helpen om investeringen duidelijker te onderscheiden van consumptie.