Betere economische waardering van klimaatrisico's is nodig

In dit artikel:

Klimaatverandering heeft al merkbare gevolgen voor de Nederlandse economie en kan in de toekomst tot veel grotere schade leiden. Volgens de KNMI-scenario’s wordt Nederland warmer en droger, nemen perioden met hevige neerslag toe en stijgt de zeespiegel. De economische gevolgen zijn echter moeilijk precies te voorspellen, onder meer door onzekerheid over extreme gebeurtenissen en mogelijke kantelpunten in het klimaatsysteem.

De directe schade ontstaat door overstromingen, wateroverlast, hitte, droogte en stormen. Zo werd de schade door de overstromingen in Limburg in 2021 geschat op 433 miljoen euro. Ook lage waterstanden kunnen al leiden tot afgesloten vaarwegen en verstoringen in transport en handel. Verzekeraars zien een stijgende frequentie van klimaatgerelateerde schade; in Nederland bedroeg de weergerelateerde schade in 2023 962 miljoen euro. De laaggelegen, dichtbevolkte Nederlandse delta is extra kwetsbaar door intensief ruimtegebruik, een strak gereguleerd watersysteem en de grote afhankelijkheid van internationale handel.

Naast deze directe effecten ontstaan structurele economische kosten. Hitte vermindert de arbeidsproductiviteit en kan werknemers tijdelijk uitvallen. Droogte en warmte schaden de landbouw, waardoor oogsten kleiner worden en voedselprijzen stijgen. Lage waterstanden op rivieren en in havens kunnen transport, wederuitvoer en productieketens langdurig verstoren. De uitzonderlijk warme en droge zomer van 2026 illustreerde dit volgens het artikel met slechte oogsten, duurdere energieproductie, transportproblemen en lagere productiviteit. Via internationale productieketens kunnen zulke effecten bovendien wereldwijd doorwerken. Ook de overheidsfinanciën kunnen worden geraakt, al is nog onvoldoende duidelijk hoe groot die budgettaire risico’s precies zijn.

Onderzoek laat in het algemeen een negatief economisch effect van klimaatverandering zien, maar Nederlandse ramingen lopen uiteen. Veel modellen richten zich op een gemiddeld of mediaan effect en houden daardoor onvoldoende rekening met zeldzame, zeer kostbare gebeurtenissen. Klimaatrisico’s zijn bovendien vaak onderling verbonden: extreme regenval in het achterland kan bijvoorbeeld samenvallen met een stormvloed, waardoor de druk op dijken sterk toeneemt. Mogelijke kantelpunten, zoals een verzwakking van de Atlantische oceaanstroming of versneld smelten van Antarctisch ijs, vergroten de onzekerheid. Omdat de risico’s vooral naar zwaar negatieve uitkomsten kunnen uitslaan, is afwachten volgens de auteurs onverantwoord.

Het artikel noemt drie belangrijke actielijnen. Ten eerste moet Nederland klimaatverandering blijven tegengaan, omdat de kosten van het overschrijden van een kantelpunt groot en mogelijk onomkeerbaar zijn. Ten tweede moeten economische modellen klimaatrisico’s beter waarderen. Daarvoor zijn meer data, scenario’s, bandbreedtes en samenwerking tussen economie, klimaatwetenschap en andere disciplines nodig. Ten derde moeten de weerbaarheid en het aanpassingsvermogen worden versterkt via onder meer dijkversterking, klimaatadaptatie, risicomanagement en een klimaatbewuster begrotingsbeleid.

Preventieve maatregelen kunnen schade, slachtoffers en toekomstige staatsschuld beperken. De ervaring met de Nederlandse waterveiligheid na de Watersnoodramp van 1953 laat zien dat investeringen in preventie effectief kunnen zijn. Onzekerheid over de exacte omvang van klimaatschade is daarom geen reden voor passiviteit, maar juist aanleiding om risico’s sneller te beperken, beter te onderzoeken en de economie weerbaarder te maken.