De energiecrisis wordt pijnlijk, maar geen armageddon, zegt econoom Marieke Blom
In dit artikel:
Het IEA luidde alarm over de blokkade van de Straat van Hormuz, maar Rabobank-hoofdeconoom Marieke Blom relativeert: de situatie is ernstig en wordt pijnlijk voor economie en huishoudens, maar vormt geen wereldwijde economische apocalyps. Voor 2023 rekent men nog op ongeveer 1% economische groei; de grotere druk wordt verwacht in 2024. In het meest pessimistisce scenario van het Centraal Planbureau dreigt stagnatie — wel degelijk nadelig, maar niet te vergelijken met de circa 3,7% krimp in het coronajaar 2020. Sinds kort is de zeestraat weer geopend door Iran, maar de rust is onzeker.
Een direct gevolg is een stevige opwaartse druk op voedselprijzen: Rabobank-economen verwachten volgend jaar ongeveer 7% stijging. Eerdere prijsstijgingen zijn deels gecompenseerd door hogere lonen, waardoor de koopkracht grotendeels herstelde, maar die verlichting is ongelijk verdeeld. Lage inkomens besteden een veel groter deel van hun budget aan boodschappen en energie; voor hen is een prijsstijging zwaarder te dragen dan voor hogere inkomens die meer uitgeven aan zaken als reizen.
Het kabinet reageert met maatregelen gericht op de wind die het hardst waait: hogere reiskostenvergoeding en een noodfonds voor de allerarmsten. Volgens Blom zijn die maatregelen doelgericht — ze helpen vooral mensen met hoge energiekosten of veel autokilometers — maar ze dekken niet direct de stijgende kosten van boodschappen. Extra steun via toeslagen of uitkeringen blijft een optie, maar politici willen niet te snel nieuwe structurele uitgaven besluiten.
Blom waarschuwt dat het vergroten van nationale weerbaarheid — met prioriteit voor defensie, daarna digitalisering, energie en handelszekerheid — geld kost en efficiency kan verminderen. Buffers en minder afhankelijkheid van buitenlandse steun (zoals de Amerikaanse centrale bank in financiële crises) kopen veiligheid, maar gaan ten koste van groeipotentieel. Politiek gezien is de pijnlijke vraag wie betaalt lastig: bezuinigingen in de zorg, hogere btw of beperkingen op hypotheekrenteaftrek zijn voorbeelden van pijnlijke keuzes, en een minderheidskabinet maakt harde besluiten extra complex. Blom benadrukt ook de eigen verantwoordelijkheid van bedrijven en gezinnen: wie zelf buffers opbouwt, voelt een crisis minder snel.