De Nederlander vergeet onze oudste dreiging

In dit artikel:

Een themanummer van ESB over overstromingen verschijnt terwijl Nederland een uitzonderlijk droge zomer beleeft. Dat is geen tegenstelling: door klimaatverandering nemen zowel langdurige droogte als extreme neerslag toe. Na een lange droge periode kan bovendien juist zware regenval volgen. Op langere termijn zorgt de stijgende zeespiegel voor een blijvende dreiging; het KNMI houdt rekening met ongeveer 1,2 meter stijging rond 2100.

De waterdreiging komt uit drie richtingen: de zee, extreme regen en rivieren. Sinds de watersnoodramp van 1953 is Nederland relatief goed beschermd tegen de zee, maar de verwachte zeespiegelstijging vereist keuzes over de inrichting van het land op de zeer lange termijn. Volgens Wesley van Veggel, Bart Rijken, Kees van Ginkel, Carolien Kraan en Tatiana Filatova hebben die keuzes grote economische en politieke gevolgen. Uitstel kan leiden tot lock-ins, waardoor toekomstige aanpassingen duurder en moeilijker worden.

Extreme regen vormt een acuter probleem. De overstromingen in Zuid-Limburg, België en Duitsland in 2021 kostten 224 mensen het leven. In Nederland wonen kwetsbare gezinnen relatief vaak in wijken waar regenwater slecht kan worden afgevoerd, schrijven Yashvant Premchand, Kevin Vedder en Pieter Verstraten. Ook bedrijventerreinen, die vaak grotendeels uit beton en asfalt bestaan, zijn volgens Meindert Smallenbroek onvoldoende ingericht op zware neerslag. Dat kan het verdienvermogen van de Nederlandse economie bedreigen.

De risico’s vanuit de rivieren lijken Nederland de komende tijd redelijk goed onder controle te hebben. Peter Zwaneveld, Bas Kolen, Ruben Jongejan en Matthijs Kok stellen dat verdere versterkingskosten niet in verhouding staan tot de verwachte totale schade. Toch is de bescherming niet voor iedereen gelijk. Huizen in risicogebieden worden volgens Piet Eichholtz, Nils Kok en Philibert Weenink minder waard, mede doordat er geen verzekering bestaat voor overstromingsschade na het doorbreken van primaire waterkeringen.

De goede bescherming tegen zee en rivieren heeft bovendien een keerzijde: burgers, bestuurders en bedrijven zijn zich minder bewust van overstromingsrisico’s. Woningcorporaties houden er volgens Yves Baljet en Piet Eichholtz nauwelijks rekening mee, terwijl ook de industrie extreme regen onderschat. Steeds meer mensen rekenen op de overheid om schade te voorkomen of te vergoeden. Dat kan goedkoper zijn dan private verzekeringen en de overheid stimuleren tot goed waterbeheer, maar het kan burgers ook passief maken. Na de overstromingen van 2021 nam de voorbereiding van huishoudens zelfs af, terwijl eigen maatregelen volgens onderzoek 40 tot 80 procent van de schade kunnen beperken.

Het ESB-themanummer pleit daarom niet alleen voor technische en financiële oplossingen, maar ook voor meer risicobewustzijn en betrokkenheid van burgers en bedrijven. Nederland moet dat bewustzijn versterken voordat extreem weer de gevolgen opnieuw direct voelbaar maakt.