De pandemie leert dat weerbaarheid bij de professional begint

In dit artikel:

De Nederlandse zorg bleek tijdens corona op papier goed voorbereid, maar de praktijk liet zien dat weerbaarheid meer vraagt dan plannen en voorraden. In dit artikel blikt de auteur terug op ruim twee jaar onderzoek naar de zorgorganisatie tijdens de pandemie en trekt lessen voor een sector die nu ook moet rekenen op oorlog, cyberaanvallen, stroomuitval en klimaatrisico’s.

Centraal staat dat ‘weerbaarheid’ niet alleen gaat over paraatheid vooraf, maar ook over flexibel reageren, leren en veranderen tijdens een crisis. De coronacrisis maakte duidelijk dat de zorg weliswaar goed kan omgaan met plotselinge incidenten en de eerste golf, maar veel minder met een langdurige, steeds veranderende crisis. Dan spelen uitval van personeel, afnemende maatschappelijke waardering en verschuivende zorgvragen een steeds grotere rol.

De auteur laat zien dat de Nederlandse aanpak vaak gericht was op de verkeerde dreiging: veel landen waren voorbereid op een snelle, dodelijke pandemie zoals ebola, maar niet op een langdurige ontwrichting zoals covid-19. Tijdens corona bleken extra ziekenhuiscapaciteit en tijdelijke noodvoorzieningen beperkt bruikbaar zonder voldoende personeel, terwijl coördinatie via landelijke en regionale structuren juist wél werkte. Denk aan het Landelijk Coördinatiecentrum Patiënten Spreiding en de ROAZ-regio’s.

Ook wordt benadrukt dat professionals op de werkvloer cruciaal waren. Artsen, verpleegkundigen en andere zorgverleners moesten ruimte krijgen om te improviseren en kwaliteit te bewaken, terwijl centrale sturing vooral ondersteunend werkte. Volgens de auteur moet toekomstig beleid daarom minder leunen op strakke protocollen en meer op samenwerking, vertrouwen, oefening, kennisdeling en gelaagde besluitvorming. De samenwerking tussen curatieve zorg, langdurige zorg en Defensie blijft daarbij een kwetsbaar, maar essentieel punt.