Deeptech-start-ups gebruiken vaker beleidsinstrumenten

In dit artikel:

Deeptech-startups vormen ongeveer 12% van de Nederlandse start‑ en scale‑uppopulatie (Techleap, periode 2010–2023) en kenmerken zich door technologieën die voortkomen uit fundamenteel wetenschappelijk onderzoek en vaak een fysieke component hebben (bijv. quantumcomputers, kweekvlees, nieuwe kernreactortechnologie). Zij zijn kapitaalintensiever en hebben langere ontwikkeltrajecten dan andere tech‑starters, waardoor financiering lastiger is: grotere technologische onzekerheid, langere tijd tot commercialisatie en grotere informatie‑asymmetrie voor investeerders.

Onderzoeksmethode en dataset
- Periode: 2010–2023.
- Bronnen: Techleap (identificatie via webscraping en LLM), CBS (microdata voor demografische en prestatiegegevens) en RVO (uitvoeringsadministratie instrumentenbeleid). EFRO‑data komen van beheerautoriteiten.
- Selecties: ondernemingen van vóór 2010, niet‑business economy en zonder rechtspersoon blijven buiten beschouwing. Voor 2023 bevat het bestand circa 560 deeptech‑startups, ~3.800 niet‑deeptech start/scale‑ups en ruim 5.300 innovatieve starters (bedrijven die wel aan S&O doen maar niet dezelfde hoge groeivoorwaarden hebben als start‑ups).

Belangrijkste kenmerken van deeptech-bedrijven
- Sectoriële concentratie: veel vaker actief in nijverheid (o.a. computer‑, elektronica‑, optica‑productie; machinebouw) en specialistische zakelijke dienstverlening (R&D) en veel minder vaak in pure informatie‑/softwaresectoren (SaaS‑bedrijven vallen zelden onder deeptech). Bijna een kwart van de deeptechs is primair op R&D gericht.
- Locatie: sterke clustering rond de vier technische universiteiten (TU Delft, TU/e, Universiteit Twente, WUR), hetgeen de rol van kennisinstellingen en technology transfer benadrukt.
- Prestaties: S&O‑inspanning is circa 1,5 keer hoger dan bij niet‑deeptechs. Door langere ontwikkeltrajecten hebben deeptechs gemiddeld lagere omzet en arbeidsproductiviteit in vroege fasen; eerder onderzoek toont wel aan dat arbeidsproductiviteit later kan inlopen.

Gebruik van beleidsinstrumenten
- Over het algemeen maken deeptech‑bedrijven relatief veel gebruik van acht van de negen onderzochte beleidsinstrumenten. Vooral instrumenten die financiering voor vroege risicovolle innovatie bieden worden bovengemiddeld benut: Vroegefasefinanciering (VFF) en het Innovatiekrediet worden respectievelijk ruim zes- en zevenmaal vaker gebruikt dan op grond van hun aandeel in de populatie verwacht zou worden. Ook Europese programma’s (Horizon 2020/Europe) scoren hoog.
- Opvallend is het relatief lage gebruik van de WBSO (Wet bevordering speur‑ en ontwikkelingswerk), ondanks hogere S&O‑uitgaven bij deeptechs. Tegelijkertijd is het gebruik van het meer generieke MIT‑instrument (gericht op vroege technologische risico’s en samenwerking met kennisinstellingen) juist bovengemiddeld. Mogelijke verklaringen zijn dat R&D‑activiteiten langer binnen kennisinstellingen blijven of dat de WBSO‑definitie niet altijd aansluit op deeptech‑trajecten; dit onderwerp wordt momenteel onderzocht (Brouwer et al., 2025).

Interpretatie en beleidsimplicaties
- Het hoge gebruik van gerichte financieringsinstrumenten wijst erop dat die goed vindbaar en relevant zijn voor deeptechs en dat publieke financiering een belangrijke rol vervult bij het overbruggen van private kapitaalhiaten. Kennisinstellingen en transfer offices lijken ook een rol te spelen bij het aanjagen van publieke aanvraagkanalen.
- De discrepantie rond WBSO suggereert dat niet alle bestaande instrumenten even goed aansluiten op de specifieke fasen en organisatiestructuren van deeptech‑innovatie. Aanvullend onderzoek naar het volledige publieke financieringslandschap is gewenst, inclusief de rol van Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen en Invest‑NL (data hiervoor ontbraken in dit artikel).

Breder belang
Deeptech‑bedrijven kunnen bijdragen aan maatschappelijke transities (verduurzaming, digitalisering), strategische autonomie en het behalen van Europese R&D‑doelen. Het onderzoek bevestigt dat gerichte publieke instrumenten daadwerkelijk worden gebruikt door deze doelgroep, maar legt ook lacunes en aandachtspunten bloot rondom afstemming van beleid op de unieke behoeften van deeptechs.