Differentieer het eigen risico en waarborg toegang tot noodzakelijke zorg

In dit artikel:

Het eigen risico is opnieuw onderwerp van politieke discussie: een vorig kabinet wilde het verlagen, terwijl het huidige kabinet het vanaf 2027 juist wil verhogen. Volgens het kabinet helpt het eigen risico de zorguitgaven en zorgpremies te beperken. Vanuit economisch perspectief is het bedoeld als prijsprikkel om onnodig zorggebruik tegen te gaan.

De auteurs betwijfelen of het huidige systeem dat doel effectief bereikt. Ze wijzen erop dat 7 tot 9 procent van de verzekerden noodzakelijke zorg uitstelt of mijdt vanwege de kosten, vooral mensen met lage inkomens en chronische aandoeningen. Het huidige eigen risico van 385 euro kan voor financieel kwetsbare huishoudens een grote drempel zijn. Zij kunnen daardoor bijvoorbeeld medicatie of controles overslaan, wat later kan leiden tot ernstigere gezondheidsproblemen, duurdere spoedzorg, arbeidsongeschiktheid en andere maatschappelijke kosten.

Onderzoek naar eerdere eigen betalingen in de geestelijke gezondheidszorg laat volgens de auteurs zien dat minder gebruik niet automatisch tot besparingen leidt: sommige patiënten maakten later juist vaker gebruik van zwaardere en duurdere zorg. Ook de geraamde besparing van de verhoging — in 2027 onder meer 613 miljoen euro door minder zorggebruik en 437 miljoen euro door een verschuiving van kosten naar patiënten — zegt daarom weinig over de langetermijneffecten.

Een financieel eigen risico past volgens de auteurs beter bij planbare zorg waarbij patiënten keuzes kunnen maken, zoals de plaatsing van een knie- of heupprothese. Medisch noodzakelijke, moeilijk beïnvloedbare zorg, zoals chronische behandelingen en essentiële geneesmiddelen, zou er zoveel mogelijk buiten moeten vallen. De huisarts fungeert bovendien al als poortwachter voor veel specialistische zorg.

Daarnaast zouden zorgaanbieders sterker moeten worden beloond voor kwaliteit, preventie en gezondheidsuitkomsten in plaats van voor het aantal verrichtingen. Mogelijke alternatieven zijn populatiebekostiging, waardegestuurde zorg en het delen van besparingen. De kern van het betoog is dat financiële prikkels alleen doelmatig zijn wanneer patiënten daadwerkelijk als geïnformeerde consumenten kunnen kiezen; bij noodzakelijke zorg kunnen ze juist leiden tot zorgmijding, gezondheidsverlies en hogere kosten.