Dure benzine, dus de accijns omlaag? 'Moeten mensen écht weerbaar maken'
In dit artikel:
Vakbonden en sommige politieke partijen roepen op om de accijns op benzine en diesel te verlagen nu de brandstofprijzen sterk zijn gestegen. CNV deed die oproep vorige week; in de Tweede Kamer haalde een motie voor accijnsverlaging deze week echter geen meerderheid.
Economen waarschuwen dat zo’n maatregel duur en ongericht is. TNO-onderzoeker Peter Mulder erkent dat hogere brandstofprijzen voor veel huishoudens pijnlijk zijn en dat er ongeveer 200.000 huishoudens zijn die écht klem zitten: lage inkomens, vaak eenoudergezinnen of uitkeringsontvangers, en woonachtig in gebieden waar openbaar vervoer geen goed alternatief biedt. Een algemene accijnsverlaging zou die groep tijdelijk kunnen ontlasten, maar het voordeel komt ook terecht bij veel mensen die de prijsstijgingen zonder moeite dragen. Bovendien lost zo’n stap het structurele probleem niet op.
De lange-termijnoplossing ligt volgens Mulder in investeren in alternatieven voor de benzineauto: betrouwbaarder openbaar vervoer, deelautobeleid en gerichte stimulering van schone voertuigen voor lagere inkomens. Hij verwijst naar Frankrijk, waar een sociale leaseregeling al zo’n 100.000 mensen in staat stelt een elektrische auto te rijden voor 100–200 euro per maand. Ook e-bikes kunnen korte woon-werkafstanden vervangen, maar zijn met prijzen rond 2.000 euro vaak onbetaalbaar voor de minst draagkrachtigen.
Historisch voorbeeld: na de Russische inval in Oekraïne in 2022 voerde het kabinet-Rutte IV een accijnsverlaging door die meer dan een miljard euro per jaar kostte. De maatregel werd meerdere keren verlengd en kwam disproportioneel ten goede aan rijkere automobilisten die meer kilometers maken. Dit jaar is een deel van die korting teruggedraaid om bezuinigingen op het openbaar vervoer te voorkomen; toch blijft er volgens het artikel een impliciete korting van circa 19 cent per liter aanwezig.
Bas Jacobs (VU) benadrukt dat hoge brandstofprijzen ook een stimulans zijn om de omslag naar duurzamer vervoer te versnellen en zo minder afhankelijk te worden van geopolitieke schokken. Wil de overheid inkomens compenseren, dan is dat volgens Jacobs het efficiëntst via de inkomstenbelasting of aanpassingen in heffingskortingen, zodat hulp gericht bij lagere inkomens terechtkomt zonder complexe en kostbare brandstofsubsidies. Gezien de onzekerheid over de verdere ontwikkeling van de oorlog en energieprijzen pleit hij voor terughoudendheid bij ingrepen.