Een grotere internationale rol van de euro moeten we verdienen

In dit artikel:

De onvoorspelbaarheid van het Amerikaanse beleid zet twijfel over de status van de dollar in de hand. Dat opent een kans voor de euro om haar internationale rol te versterken en zo de afhankelijkheid van het Amerikaanse financieel stelsel terug te dringen.

De euro is al een hoeksteen van de Europese integratie: ruim 350 miljoen consumenten in 21 lidstaten profiteren van lagere transactiekosten, prijsstabiliteit en meer transparantie, en bedrijven zien handel en investeringen vergemakkelijkt. Onderzoek wijst uit dat het eurozonelidmaatschap de export significant verhoogt, zowel binnen de zone als naar andere landen. Toch benut de euro zijn potentie als internationale reservemunt nog niet volledig.

Historisch en structureel is de dollar dominant. Na de Tweede Wereldoorlog en het Bretton Woods-akkoord verankerde de VS zich als leverancier van de wereldreservemunt, ondersteund door economische omvang, diepe en liquide kapitaalmarkten en geopolitieke invloed (onder meer via afspraken als het petrodollar-systeem). Daarnaast creëren netwerkeffecten en strategisch beleid zichzelf versterkende voorkeur voor één munt. De dollar wordt wereldwijd gebruikt voor facturatie, betaling en centrale bankreserves; zijn aandeel in internationale facturering is (ongeveer) veel groter dan dat van de euro.

Recent ontstonden echter scheuren in dat beeld. Toenemend protectionistisch beleid, groeiende druk op Amerikaanse instituties en politieke inmenging in de centrale bank onder de regering-Trump, plus een sterk oplopende staatsschuld (circa 124% van het bbp in 2025; IMF-prognoses wijzen op verdere stijging), hebben het vertrouwen in de dollar aangetast. Sinds 2017 traden er periodes op waarin de dollar niet als traditionele veilige haven fungeerde; marktpartijen dekken wisselkoersrisico’s af of diversifiëren hun blootstelling. Grote Europese pensioenfondsen en vermogensbeheerders hebben hun posities in Amerikaanse staatsobligaties verminderd, en ook Amerikaanse partijen zoeken naar spreiding. Hoewel de dollar voorlopig leidend blijft, zijn dit signalen richting een mogelijk meer multipolair internationaal monetaire stelsel.

De status van reservevaluta brengt concrete voordelen: lagere financieringskosten voor de uitgevende economie, hogere reële opbrengsten op buitenlandse activa en een stabiliserend effect op rentes in crisistijden. Tegelijkertijd levert de dominante munt geopolitieke macht op — toegang tot het betalingsverkeer en financiële infrastructuur kan worden ingezet als drukmiddel — en veroorzaakt hoge buitenlandse vraag naar de munt ook nadelen, zoals appreciatie die de concurrentiekracht schaadt.

Europa heeft reële kansen om de rol van de euro uit te bouwen, maar dat vereist inzet op drie fronten: de euro aantrekkelijker maken voor handelsfacturatie, aantrekkelijker maken als investeringsvaluta, en de geopolitieke geloofwaardigheid van de EU verstevigen.

- Handel en facturering: De EU is ’s werelds grootste handelsblok en voor 72 landen de grootste partner, maar slechts ongeveer twintig procent van de wereldwijde uitvoer wordt in euro gefactureerd (intra-eurozone-handel buiten beschouwing gelaten), terwijl rond zestig procent in dollars wordt gefactureerd. Europa kan haar handelsfacturering geleidelijk verplaatsen door voorspelbare regels, grotere marktdiepte en meer gebruik van de euro in handelscontracten te bevorderen.

- Investeringen en kapitaalmarkten: Een hogere groei en concurrentiekracht vergroot het rendement op Europese investeringen en daarmee de aantrekkingskracht van de euro. Rapporten van Draghi en Letta benadrukken het belang van het wegnemen van belemmeringen op de interne markt zodat startups en scale-ups kunnen doorgroeien. Essentieel is de verdere integratie van gefragmenteerde Europese kapitaalmarkten en het voltooien van de bankenunie: harmonisatie van vennootschaps-, faillissements- en fiscaal recht, een gemeenschappelijk depositogarantiestelsel en een robuuste achtervang voor afwikkeling verbeteren marktwerking. Nationale initiatieven (zoals fiscaal aantrekkelijke EU-beleggingsrekeningen) en centralisatie van toezicht voor grote marktinfrastructuur kunnen grensoverschrijdend opereren vergemakkelijken. Een gemeenschappelijk ‘safe asset’ wordt vaak genoemd, maar is geen wondermiddel; andere hervormingen zijn evenzeer doorslaggevend.

- Geopolitieke geloofwaardigheid en veiligheid: Vertrouwen in de euro hangt onlosmakelijk samen met beleids- en militaire slagkracht. De EU zet stappen om defensie-investeringen te stimuleren via gezamenlijke aanbestedingen en herijkt leenbeleid bij de EIB zodat defensieprojecten (met beperkingen) mogelijk worden. Analyses wijzen erop dat Europese NAVO-lidstaten hun bestedingen aan materieel kunnen verhogen, wat de geloofwaardigheid van Europa bij bondgenoten versterkt en mogelijk leidt tot hogere reserves in euro’s.

Kortom: de euro heeft structurele troeven — grootte van de interne markt, betrouwbare instellingen en rechtsorde — maar een grotere internationale rol vraagt actieve beleidskeuzes en diepere samenwerking. Europese groei, harmonisatie van regelgeving, geïntegreerde kapitaalmarkten, voltooiing van de bankenunie en versterking van de geopolitieke positie liggen aan de basis. De transitie naar een sterkere rol van de euro zal niet vanzelf ontstaan; Europa moet die positie verdienen door economische weerbaarheid, gezonde openbare financiën en coherent, eensgezind beleid.