Europese deregulering gaat ten koste van mens en milieu

In dit artikel:

De Europese Unie blijkt juist in regelgeving een krachtig instrument: veel van wat Brussel oplegt beschermt klimaat, natuur en gezondheid en stimuleert tegelijkertijd innovatie en de economie. Een duidelijk voorbeeld is het EU-beleid tegen F-gassen (fluorkoolwaterstoffen). Sinds de F-gassenverordening van 2015 neemt het gebruik van deze potente broeikasgassen af; die aanpak vormde mede de basis voor het Kigali-amendement en wordt geschat de mondiale temperatuurstijging met circa 0,4 °C te beperken. Aangescherpte voorstellen uit 2022 versnellen de afbouw en mikken op een verbod tegen 2050, wat ook de ontwikkeling van milieuvriendelijkere koel- en verwarmingsoplossingen aanjaagt.

Tegelijkertijd is er zorg over een koerswijziging binnen de Europese Commissie. Het rapport van Mario Draghi (2024), bedoeld om het Europese verdienvermogen te versterken, wordt door de Commissie gebruikt om te pleiten voor ‘simplificatie’ — in de praktijk een dereguleringstraject dat recent aangenomen wetgeving rond chemische stoffen en pesticiden openzet. Critici vrezen dat daarmee net verworven waarborgen voor mens en milieu worden uitgehold.

Voor Nederland zijn strikte EU-regels van groot belang, zeker op watergebied: vervuiling stroomopwaarts belandt uiteindelijk in onze delta, wat heeft bijgedragen aan een van de minder schone watersystemen in Europa en stijgende kosten voor drinkwaterbedrijven. De extra economische en maatschappelijke lasten van persistente stoffen zoals PFAS zijn enorm; de Commissie schat de EU-brede kosten op minimaal ~€440 miljard over twintig jaar. Daarom is de recent definitief aangenomen herziening van de Kaderrichtlijn Water belangrijk: daarin zijn nieuwere waterkwaliteitsnormen opgenomen, inclusief drempels voor PFAS en TFA. Eind dit jaar wordt het definitieve advies van het Europees agentschap voor chemische stoffen over een PFAS-verbod verwacht; de Commissie heeft opvolging beloofd. De auteur pleit voor een alomvattend en strikt PFAS-verbod, vergelijkbaar met de aanpak van F-gassen.

De onderliggende boodschap is dat markten milieukosten niet vanzelf internaliseren. Instrumenten zoals de EU-emissiehandel helpen bij CO2-prijzen, maar veel milieu- en gezondheidsschade blijft onbetaald en dreigt later als hoge rekening terug te keren. Daarom verdient het behoud en de handhaving van stevige Europese regels volgens de auteur bescherming en waardering.