Hoog prijspeil verklaart pessimisme onder consumenten

In dit artikel:

Het Nederlandse consumentenvertrouwen staat al jaren diep onder het langjarig gemiddelde. In juni kwam de CBS-index uit op −39; een positieve stand werd voor het laatst gemeten in juli 2019. Dat pessimisme valt op, omdat de economie na de coronacrisis snel herstelde, de werkloosheid relatief beperkt opliep en de inflatie vóór de recente geopolitieke spanningen weer richting 2 procent daalde.

Onderzoekers analyseerden maandgegevens van het CBS over de periode januari 2003 tot en met maart 2026. Tot 2019 konden inflatie, werkloosheid en huizenprijzen het consumentenvertrouwen goed verklaren. Sinds de pandemie voorspelt dat model echter een veel hoger vertrouwen dan daadwerkelijk wordt gemeten: er is sprake van een zogenoemde ‘gevoelsrecessie’ of vibecession.

De onderzoekers testten twee mogelijke verklaringen. Een index voor geopolitieke risico’s en negatief nieuws verbeterde de verklaring nauwelijks. Het blijvend hogere prijsniveau bleek veel belangrijker. Door de inflatie sinds corona ligt het prijspeil exclusief voedsel en energie ongeveer 13 procent boven de trend uit 2010-2019. Consumenten vergelijken huidige prijzen, zoals die van horeca en boodschappen, nog steeds met het lagere prijsniveau van vóór de pandemie, ook wanneer lonen deels zijn meegestegen.

Dit effect kan nog jaren aanhouden. De pandemische beperkingen verklaren waarschijnlijk een deel van het resterende verschil, maar dat is in het model niet afzonderlijk te toetsen. Nieuwe energieprijsstijgingen door de crisis in het Midden-Oosten kunnen het vertrouwen verder drukken. Omdat een laag vertrouwen de bereidheid tot consumeren vermindert, vormt het hoge prijsniveau de komende jaren een risico voor de economische groei.