Investeer in sociaal kapitaal om de nationale weerbaarheid te bevorderen

In dit artikel:

Nederland moet zich volgens deze ESB-bijdrage niet alleen wapenen met hogere dijken, een sterk leger en betrouwbare energievoorziening, maar ook met een hechtere samenleving die een crisis samen kan dragen. Aanleiding is een rondetafelgesprek op 21 mei 2025 bij de Sociaal-Economische Raad, waar beleidsmakers, wetenschappers en deskundigen bespraken hoe maatschappelijke weerbaarheid kan worden versterkt in een tijd van cyberdreigingen, klimaatrisico’s en hybride oorlogvoering.

De kernboodschap is dat echte weerbaarheid draait om sociale cohesie: mensen moeten zich kunnen voorbereiden, elkaar kunnen helpen en vertrouwen houden in overheid en gemeenschap. De auteurs verwijzen daarbij naar Oekraïne, waar decentralisatie en lokaal vertrouwen volgens de geïnterviewde socioloog Timofii Brik hebben bijgedragen aan opvallende veerkracht na de Russische inval. In buurten waar mensen elkaar kennen en verantwoordelijkheid delen, komen sneller vrijwilligers, hulpnetwerken en lokale initiatieven op gang.

Tegelijk waarschuwt het stuk dat gebrek aan saamhorigheid juist onrust en wantrouwen kan aanwakkeren, zoals zichtbaar werd tijdens de coronapandemie en eerder na orkaan Katrina in New Orleans. Daarom pleiten de deelnemers voor gerichte bewustwording, onder meer via onderwijs, sociale media en oefeningen die rampen tastbaar maken zonder mensen angst aan te jagen. Ook zouden plekken als kerken, moskeeën, sportclubs, bibliotheken en stations in crisistijd als steunpunten kunnen dienen.

Hoewel de individuele voorbereiding in Nederland groeit — inmiddels heeft ongeveer een derde van de huishoudens een noodpakket — blijft de kloof groot tussen groepen. Vooral mensen met een lagere sociaaleconomische positie lopen achter, terwijl juist zij bij rampen kwetsbaarder zijn. De boodschap is helder: zonder investeringen in samenredzaamheid en sociaal kapitaal blijven zelfs sterke dijken en infrastructuur onvoldoende om Nederland echt weerbaar te maken.