Investeren in kinderopvang loont wel degelijk

In dit artikel:

De conclusie van Buitenhek (2026) dat bijna gratis kinderopvang meer kost dan zij maatschappelijk oplevert, is volgens Van Huizen en Plantenga gebaseerd op een te beperkte inschatting van de baten. Internationale studies uit de Verenigde Staten, Quebec en Finland laten zien dat investeringen in kinderopvang zich op langere termijn kunnen terugverdienen. Naast directe effecten op de arbeidsparticipatie van ouders spelen hogere belastinginkomsten, lagere uitgaven aan sociale zekerheid, betere carrièrekansen voor moeders, anticipatie-effecten bij toekomstige ouders en effecten op informele zorgverleners een rol.

Voor Nederland zijn dergelijke langetermijneffecten nog niet achteraf te meten, omdat bijna gratis kinderopvang hier nog niet bestaat. Het CPB heeft de gevolgen daarom vooraf gesimuleerd. Volgens de auteurs onderschatten die modellen de arbeidsmarktbaten op verschillende manieren. Een deel van de effecten is uit praktische overwegingen op nul gezet, terwijl de simulaties vooral een verhoging van kinderopvangtoeslagen modelleren en niet de bredere effecten van een eenvoudiger en zekerder stelsel. Ook blijven gevolgen voor grootouders, toekomstige ouders, veranderende normen en de loopbaanontwikkeling van ouders buiten beeld. Daardoor worden mogelijke blijvende effecten op werkgedrag en inkomen niet meegenomen.

Daarnaast wordt volgens de auteurs het effect van de afschaffing van de inkomensafhankelijke combinatiekorting (IACK) waarschijnlijk overschat. Buitenhek ziet de IACK als een gerichte en effectieve werkprikkel, maar onderzoek uit 2024 laat zien dat de regeling beperkt doelmatig is. Veel rechthebbenden kennen de korting niet of weten niet of zij ervoor in aanmerking komen, en ouders houden er nauwelijks rekening mee bij beslissingen over werken. De CPB-modellen zouden daardoor de baten van bijna gratis kinderopvang onderschatten én de negatieve gevolgen van het afschaffen van de IACK overschatten.

De auteurs benadrukken dat maatschappelijke investeringen moeilijk te beoordelen zijn: kosten zijn op korte termijn duidelijker dan baten die pas jaren later ontstaan. Wanneer zulke baten niet goed meetbaar zijn, worden ze in analyses vaak buiten beschouwing gelaten. Een zorgvuldige kosten-batenanalyse moet volgens hen onzekerheden expliciet maken en duidelijk aangeven welke baten niet zijn meegenomen, in plaats van ze op nul te zetten.

Kinderopvang wordt in onderzoek en beleid steeds meer gezien als maatschappelijke infrastructuur die ouders, kinderen en de samenleving ten goede komt. Nederland heeft de afgelopen decennia minder geïnvesteerd dan veel andere Europese landen, maar wil in 2029 met bijna gratis kinderopvang een inhaalslag maken. Hoewel de stelselwijziging risico’s en knelpunten kent, zoals de arbeidseis, kan zij volgens de auteurs een belangrijke stap zijn naar betaalbare en kwalitatief goede kinderopvang voor alle kinderen.