Investeren is een politieke keuze, geen boekhoudkwestie

In dit artikel:

Het begrotingsbeleid van het ministerie van Financiën werd onlangs in Vrij Nederland omschreven als ‘middeleeuws boekhouden’, vooral omdat de rijksbegroting geen onderscheid maakt tussen investeringen en andere uitgaven. Voorstanders van een baten-lastenstelsel willen uitgaven aan bijvoorbeeld infrastructuur en onderwijs over meerdere jaren verdelen via afschrijvingen, in plaats van ze volledig in het jaar van betaling te boeken. Zo zouden investeringen minder zwaar op de huidige begroting drukken.

Volgens de analyse van Donders en De Kam zijn de voordelen van zo’n overstap echter beperkt en de kosten aanzienlijk. Ruim 90 procent van de rijksuitgaven bestaat uit consumptie en overdrachten, zoals uitkeringen en subsidies. Daarvoor maakt de boekhoudmethode nauwelijks verschil. Ook bij investeringen ontstaat geen extra financiële ruimte: economische groei kan wel tot meer belastinginkomsten leiden, maar ook tot hogere overheidsuitgaven, onder meer aan lonen en uitkeringen. Bovendien verandert het uitsmeren van jaarlijkse investeringen over meerdere jaren per saldo weinig wanneer de overheid structureel blijft investeren.

Een afzonderlijke behandeling van investeringen kan daarnaast uitnodigen tot politieke creativiteit, waarbij gewone uitgaven als investering worden aangemerkt of afschrijvingstermijnen worden opgerekt. Daarom gelden binnen de Europese regels voor overheidstekort en -schuld strikte definities.

Nederland heeft weinig begrotingsruimte, terwijl het tekort door de vergrijzing verder dreigt op te lopen en dicht bij de Europese grens ligt. Een ander boekhoudstelsel is daarom geen geldmachine. Extra investeren vereist uiteindelijk hogere belastingen, minder uitgaven aan andere voorzieningen of een hoger tekort. De keuze daarvoor blijft politiek, en mag niet simpelweg worden doorgeschoven naar toekomstige generaties.