Lease-subsidie elektrische auto pakt vervoersarmoede gericht aan

In dit artikel:

Hoge brandstofprijzen raken vooral huishoudens met lage inkomens die veel kilometers rijden. Bij een benzineprijs van 2,50 euro per liter besteden de meest kwetsbare veelrijdende huishoudens gemiddeld 17,6 procent van hun inkomen aan brandstof; bij zeer veelrijdende huishoudens loopt dat op tot 30 procent. Een brede verlaging van de brandstofaccijns helpt deze groep relatief weinig: slechts ongeveer 7 procent van het voordeel komt terecht bij de laagste inkomens, terwijl de maatregel de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen niet vermindert.

De huidige accijnskorting, die sinds 2022 meerdere keren is verlengd, kost Nederland in 2026 1,7 miljard euro. Het kabinet kiest daarnaast voor gerichtere maatregelen, zoals een hogere onbelaste reiskostenvergoeding, lagere motorrijtuigenbelasting voor bepaalde bedrijfsvoertuigen en een inruilregeling voor elektrische occasions. De auteurs pleiten daarbovenop voor social leasing: een gesubsidieerd private-leasecontract waarmee huishoudens met lage inkomens toegang krijgen tot een elektrische auto zonder hoge aanschafkosten.

Elektrische auto’s maken huishoudens minder gevoelig voor olieprijsschokken, omdat elektriciteit minder afhankelijk is van fossiele energie en elektromotoren efficiënter zijn. Bovendien zijn de energie- en onderhoudskosten doorgaans lager. De Franse regeling, die in 2024 begon, richt zich op de onderste helft van de inkomensverdeling en autoafhankelijke werkenden. De overheid subsidieert de instapkosten; kleine elektrische auto’s worden geleaset voor ongeveer 100 tot 140 euro per maand. In 2024 en 2025 werden circa 50.000 contracten afgesloten.

Een Nederlandse verkenning op basis van CBS-microdata laat zien dat de omvang en kosten sterk afhangen van de doelgroep. Bij een inkomensgrens van 130 procent van het wettelijk sociaal minimum zijn er ongeveer 162.000 huishoudens met een fossiele auto die jaarlijks meer dan 8.000 kilometer rijden. Een regeling voor alleen deze huishoudens zou bij een subsidie van 7.000 euro per auto circa 1,1 miljard euro kosten. Beperking tot de ongeveer 56.000 werkende huishoudens verlaagt de kosten tot circa 390 miljoen euro. Wie alle huishoudens onder het mediane inkomen toelaat, bereikt ongeveer 852.000 huishoudens en kan bijna 6 miljard euro kwijt zijn.

De regeling kent praktische aandachtspunten. Veel potentiële deelnemers wonen in stedelijke gebieden, waar vaker alternatieven voor de auto bestaan, terwijl autoafhankelijkheid in perifere regio’s groter is. Ook woont een meerderheid in corporatiewoningen en heeft ongeveer driekwart geen eigen oprit, waardoor voldoende publieke laadpunten nodig zijn. Gemeenten, woningcorporaties en netbeheerders moeten daarom samenwerken.

Verder moeten voorwaarden voorkomen dat mensen speciaal een auto aanschaffen om subsidie te krijgen. Er zijn keuzes nodig over de inzet van nieuwe of tweedehands elektrische auto’s, het aantal contracten per jaar, de laadcapaciteit en een geleidelijke afbouw van de subsidie bij hogere inkomens. Ondanks die onzekerheden concluderen de auteurs dat social leasing gerichter en structureler bescherming kan bieden tegen vervoersarmoede dan een algemene accijnsverlaging, terwijl het ook klimaat-, geluids- en luchtvoordelen oplevert.