Iedere aanval op Iran brengt een milieuramp dichterbij
In dit artikel:
De oorlog tussen Amerikaanse en Israëlische strijdkrachten en Iran duurt nu ongeveer drie weken en heeft al een grote milieuvoetafdruk achtergelaten: hulporganisaties registreren meer dan vierhonderd incidenten met mogelijke milieuschade en miljoenen mensen lopen risico op blootstelling aan giftige stoffen.
In de nacht van 7 op 8 maart werden raffinaderijen en oliedepots aan de randen van Teheran geraakt. Grote zwarte rookwolken veroorzaakten zogeheten “zwarte regen”: neerslag die oliedeeltjes en roet bevatte en straten en oppervlaktes vervuilde. Iraanse autoriteiten en hulporganisaties riepen bewoners op binnen te blijven; WHO en het VN-milieuprogramma waarschuwden voor ademhalingsproblemen en huidirritaties. Experts wijzen erop dat vervuilde lucht het risico op beroertes kan verhogen bij mensen met bestaande aandoeningen en dat zuigelingen en jonge kinderen extra kwetsbaar zijn.
De acute bedreiging is niet beperkt tot luchtverontreiniging: olie, zwaveldioxide, koolmonoxide, fijnstof en zware metalen kunnen bodem en grondwater verontreinigen. Dat is zorgwekkend omdat Iran al lang kampt met gespannen waterbeheer en veel regio’s ecologisch kwetsbaar zijn. Wat deze campagne onderscheidt is dat veel doelen dicht bij een grote stad liggen; Teheran telt ongeveer negen miljoen inwoners en ligt in een vallei, waardoor verontreiniging langer boven de stad kan blijven hangen.
De milieu schade verspreidt zich ook regionaal. Iran valt energie-infrastructuur van buurlanden aan en in de Perzische Golf bestaat een reëel risico op grootschalige olielekken door schade aan tankers of gezonken schepen. Het Golf-ecosysteem — koraalriffen, mangroves en zeegrasvelden — is fragiel en belangrijke migratieroutes zoals de Straat van Hormuz staan onder druk door herhaalde aanvallen op schepen; waarnemers registreerden minstens twintig incidenten tegen schepen in de eerste weken. Tot grote olielekken is het nog niet gekomen, maar het gebrek aan toegankelijke data en beperking van internet in Iran bemoeilijkt ter plaatse onderzoek en bevestiging van schade; satellietbeelden zijn niet altijd actueel.
Onderzoekers benadrukken dat milieuschade tijdens oorlogen vaak onderschat wordt, terwijl ecosystemen en schoon drinkwater fundamenten zijn voor overleving en herstel van burgers. Schade aan natuur kan onder bepaalde omstandigheden ook een internationale misdaad vormen volgens het Statuut van Rome, maar juridische vervolgingen zijn zeldzaam omdat het moeilijk is aan te tonen dat grote milieuschade opzettelijk en buitensporig werd veroorzaakt. Specialisten die conflicten monitoren wijzen er verder op dat veel milieuschade collateraal is; de klimaatimpact van dit conflict zit voorlopig vooral in brandstofgebruik van militaire vliegtuigen en schepen, terwijl grootschalige wederopbouwemissies (zoals in Gaza of Oekraïne) nu nog beperkt lijken omdat er geen grootschalige grondoorlog is. De gevolgen van de huidige aanvallen kunnen echter langdurig doorwerken voor gezondheid, ecosystemen en waterbronnen.