Moeilijk om iets te doen aan overwinsten oliebedrijven

In dit artikel:

De hoge benzineprijzen leveren oliebedrijven miljardenwinsten op. Automobilisten betalen inmiddels ruim vijftig cent per liter meer dan vóór de geopolitieke crises in de Golf en Oekraïne. Volgens de analyse komt die extra winst vooral voort uit extreme schaarste, niet uit betere prestaties van de bedrijven. De vraag naar brandstoffen in Noordwest-Europa blijft hoog, terwijl het aanbod achterblijft.

Ingrijpen is echter lastig. De Autoriteit Consument & Markt (ACM) kan optreden tegen kartelvorming of misbruik van een machtspositie, maar niet tegen hoge winsten die uitsluitend door schaarste ontstaan. Ook haar andere bevoegdheden, zoals toezicht op elektriciteitsnetwerken en consumentenbescherming, bieden geen juridische basis om de benzineprijzen aan te pakken.

Een overwinstbelasting, zoals het Verenigd Koninkrijk die invoerde, lijkt aantrekkelijk maar kan volgens de analyse weinig opleveren. Multinationals kunnen winsten boekhoudkundig verschuiven naar landen met een lager belastingtarief. Prijsregulering naar Belgisch model kent eveneens risico’s: pomphouders kunnen zich stilzwijgend allemaal aan het wettelijke maximum aanpassen, waardoor dat plafond juist de nieuwe standaardprijs wordt.

De onderliggende schaarste wegnemen kan op termijn helpen. Vooral de beperkte raffinagecapaciteit voor complexe ruwe olie vormt een knelpunt bij de productie van diesel en benzine. Nieuwe raffinaderijen bouwen duurt echter lang en kan leiden tot overcapaciteit zodra de schaarste voorbij is.

Daarom is er volgens de auteur op korte termijn geen eenvoudige oplossing. Prijs- of winstregulering kan de prikkels om meer aanbod te creëren of minder brandstof te gebruiken verzwakken. De structurele uitweg ligt in het afbouwen van fossiele brandstoffen en de overstap naar elektrisch rijden. Hoge prijzen kunnen die overgang versnellen, al zouden huishoudens die hierdoor financieel in de problemen komen gericht moeten worden geholpen.