Moet werken meer lonen? Hoe dan en waarom gebeurt het niet?

In dit artikel:

De Raad van State constateert dat van de geplande lastenverzwaring van 6 miljard euro volgend jaar 5,8 miljard voor rekening komt van arbeid. Dat staat haaks op de brede oproep van adviesorganen, economen en politici om werken meer te laten lonen en de belastingdruk evenwichtiger over arbeid en vermogen te verdelen.

Economen Bas Jacobs (Vrije Universiteit Amsterdam) en Aart Gerritsen (Erasmus Universiteit Rotterdam) zien vooral ruimte om vermogen zwaarder te belasten. Volgens hen hoeft het huidige tarief in box 3, 36 procent, niet per se omhoog. De eigen woning en het pensioenvermogen blijven volgens de economen relatief licht belast of worden zelfs gesubsidieerd. Zo weegt de hypotheekrenteaftrek zwaarder dan het eigenwoningforfait en betalen pensioenfondsen geen belasting over hun beleggingsrendementen. Ook worden pensioenpremies fiscaal ontzien en pensioenuitkeringen doorgaans lager belast dan arbeidsinkomen.

Een gematigde belasting op inkomsten uit woningen en pensioenen zou volgens Jacobs tientallen miljarden kunnen opleveren. Daarmee zouden de tarieven op inkomen uit arbeid volgens hem met ongeveer 10 procentpunten kunnen dalen. Dat kan mensen stimuleren om meer en langer te werken, carrière te maken en te ondernemen, en de economie minder kwetsbaar maken voor financiële schokken.

Gerritsen noemt daarnaast de afbouw van toeslagen en heffingskortingen bij middeninkomens een probleem. Wie meer gaat verdienen, raakt daardoor een deel van die steun kwijt en houdt soms weinig over van extra inkomen. Hij wil toeslagen en kortingen sterker richten op de laagste inkomens, zodat middeninkomens meer worden gestimuleerd om te werken.

Dat dergelijke hervormingen uitblijven, komt volgens de economen vooral door politieke weerstand. Vermogenden, huiseigenaren en gepensioneerden verdedigen hun belangen goed, terwijl kiezers vooral vrezen dat hun eigen woning of pensioen zwaarder wordt belast. Het is voor politici lastig uit te leggen dat daar tegenover een lagere belasting op arbeid kan staan. Wel wijzen de economen op een geleidelijke verschuiving, zoals de veranderde houding van het CDA tegenover de hypotheekrenteaftrek.