Mondiale hitteschokken leiden tot hogere prijzen

In dit artikel:

Mondiale temperatuurschokken kunnen de Europese economie aanzienlijk raken. Een onverwachte stijging van de wereldwijde temperatuur leidt volgens een analyse van 38 Europese landen tot hogere inflatie en een lagere economische activiteit. Het inflatie-effect bouwt zich geleidelijk op en bereikt na ongeveer drie jaar een piek. Voor Europa als geheel ligt de inflatie dan circa 1,9 procentpunt hoger; voor het eurogebied is de geschatte stijging ongeveer 1,1 procentpunt. Het bbp daalt eveneens, al is dat effect niet in alle analyses statistisch overtuigend. Op langere termijn verdwijnen de effecten grotendeels, maar de kerninflatie kan nog meerdere jaren verhoogd blijven.

De onderzoekers onderzochten niet de geleidelijke opwarming of afzonderlijke Europese hittegolven, maar onverwachte veranderingen in de jaarlijkse mondiale temperatuur. Zij gebruikten gegevens over 1960–2019 en simuleerden een schok van 0,25 graden Celsius, vergelijkbaar met de onverwachte temperatuurstijging in 2024, het warmste jaar ooit gemeten. Omdat zich in de onderzochte periode slechts enkele vergelijkbaar grote mondiale temperatuurschokken voordeden, moeten de uitkomsten voorzichtig worden geïnterpreteerd. De richting en timing van de effecten blijken wel redelijk stabiel in verschillende modellen.

De gevolgen verschillen per land. Zuid-Europese landen zijn doorgaans sterker blootgesteld aan mondiale temperatuurwisselingen dan Noord-Europese landen. In deze meer blootgestelde landen kan de inflatie met maximaal ongeveer 2,1 procentpunt toenemen. De omvang van de effecten hangt waarschijnlijk ook samen met de afhankelijkheid van import, internationale handel en het vermogen om infrastructuur en economie aan te passen aan klimaatverandering.

Vooral energieprijzen reageren sterk op een mondiale temperatuurschok, al is dit resultaat minder robuust en mede gebaseerd op ontwikkelingen op de oliemarkt in de jaren zeventig en tachtig. Hogere temperaturen kunnen de vraag naar verwarming verlagen, maar juist meer koeling noodzakelijk maken. Ook kan het energieaanbod worden verstoord wanneer droogte de productie van waterkracht en thermische centrales beperkt. Voedselprijzen stijgen volgens de analyse minder sterk en met vertraging. Langetermijncontracten en het relatief beperkte aandeel van landbouwgrondstoffen in consumentenprijzen dempen de doorwerking. Bij langdurige hitte en droogte, hoge energiekosten of verstoringen in de levering van kunstmest kan die druk echter groter worden dan de historische schattingen aangeven.

De onderzoekers spreken van een aanbodschok: de prijzen stijgen terwijl de economische activiteit verzwakt. Centrale banken hoeven tijdelijke eerste-ronde-effecten daarvan niet automatisch krachtig te bestrijden, omdat renteverhogingen de economische teruggang kunnen versterken. Wel moeten zij alert zijn op tweede-ronde-effecten. Als huishoudens en bedrijven langdurig hogere inflatie verwachten, kunnen lonen en prijzen verder stijgen, waardoor een tijdelijke schok hardnekkiger wordt.

Investeringen in hittebestendige infrastructuur, waterbeheer en maatregelen tegen hittestress kunnen de kwetsbaarheid verkleinen. Ook kunnen diversificatie van energiebronnen, leveranciers en voedselketens, naast internationale samenwerking om verdere opwarming te beperken, de economische risico’s verminderen.