NADI is precies wat het missiebeleid nodig heeft

In dit artikel:

Het kabinet wil een Nederlands Agentschap voor Disruptieve Innovatie (NADI) oprichten naar voorbeeld van onder meer het Amerikaanse DARPA en het Duitse SPRIND. Aanleiding is het rapport-Wennink uit 2025, dat pleit voor steun aan wetenschappers, bedrijven en start-ups die werken aan veelbelovende, maar risicovolle innovaties met economisch en maatschappelijk potentieel. Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) onderzocht de mogelijke vormgeving en bevestigde in april 2026 dat het agentschap er komt. Naast een EZK-NADI wordt ook gesproken over een Defensie-NADI voor militaire innovatie.

Volgens de auteur kan NADI meer worden dan een fonds voor geavanceerde technologie en vroege R&D. Het agentschap biedt vooral kansen om het Nederlandse missiegestuurde innovatiebeleid te versterken. Daarbij worden concrete maatschappelijke opgaven, zoals klimaat, gezondheid of een plasticvrije oceaan, als uitgangspunt genomen. In de praktijk blijven zulke missies volgens de auteur vaak steken in het financieren van onderzoek per thema, terwijl de vertaling naar bruikbare oplossingen beperkt blijft.

NADI zou dit kunnen verbeteren door voortdurend een portfolio van verschillende oplossingen te beheren. Technologische, institutionele en sociale innovaties kunnen daarbij naast elkaar worden ontwikkeld en onderling worden verbonden. Een dergelijke aanpak maakt het mogelijk om snel bij te sturen wanneer projecten vastlopen op bijvoorbeeld intellectueel eigendom, regelgeving of een gebrek aan durfkapitaal. Ook kan NADI de samenwerking verbeteren tussen publieke en private onderzoekers en ministeries die verantwoordelijk zijn voor de maatschappelijke missies.

Die ministeries kunnen vervolgens een actieve rol spelen bij de toepassing van innovaties. Ze kunnen optreden als eerste of toonaangevende klant via hun inkoopbudgetten, waardoor nieuwe oplossingen zichtbaarheid en vertrouwen krijgen. Ook tijdelijke of lokale uitzonderingen op regelgeving kunnen demonstratie en gebruik mogelijk maken.

Een koppeling met missiebeleid vraagt wel om een andere werkwijze dan alleen het organiseren van innovatiecompetities. Oplossingen moeten niet uitsluitend met elkaar concurreren; NADI moet ook kijken naar gezamenlijke behoeften en mogelijke wisselwerkingen. Het portfolio zou bovendien innovaties moeten bevatten waarvoor eerste toepassing of inkoop al in beeld is. Dat verschilt van het DARPA-model, dat vooral hoogwaardige technologie ontwikkelt zonder vooraf vaststaande toepassing. Voor fundamenteel en geavanceerd onderzoek kunnen bestaande instrumenten zoals het Nationaal Groeifonds of een aangepaste PPSi-regeling geschikter zijn.

De auteur waarschuwt dat NADI door de uiteenlopende verwachtingen een algemeen beleidsinstrument zonder duidelijke focus kan worden. Een heldere nadruk op maatschappelijke toepassingen, doorlopende begeleiding, overheidsinkoop en passend maatwerk in regelgeving kan het agentschap juist een onderscheidende rol geven. Ook onvoorziene toepassingen van ontwikkelde innovaties kunnen helpen om investeringen maatschappelijk én economisch rendabeler te maken.