NU+ | Vanaf vandaag shoppen op TikTok: 'Niemand heeft hierom gevraagd'

In dit artikel:

TikTok Shop is vanaf vandaag in Nederland beschikbaar voor alle gebruikers van 18 jaar en ouder (ongeveer 7,5 miljoen mensen). De nieuwe functie laat merken producten direct binnen de app verkopen via livestreams, video’s en advertenties, zonder dat gebruikers de app hoeven te verlaten. Merken zoals Meroda en Telefoonhoesjes doen al mee. Eerder werd de optie in landen als het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Spanje en Frankrijk uitgerold; in Duitsland heeft inmiddels zo’n 15 procent van de onlinekopers minstens één aankoop via TikTok gedaan. Tegelijkertijd wordt in Nederland achteraf betalen via Klarna nog niet toegestaan. Vandaag gaan ook België, Oostenrijk en Polen live met de shopfunctie.

Consumentenorganisaties en wetenschappers luiden echter de noodklok. De Consumentenbond signaleert minstens vijf grote risico’s: meer schulden, hogere milieubelasting, privacyproblemen, zwakkere consumentenrechten en productveiligheidsproblemen. Hoogleraar consumentengedrag Bob Fennis omschrijft de combinatie van een impulsieve omgeving en direct kopen als een “giftige cocktail”. Wouter van den Bos (universiteit van Amsterdam), die onderzoek doet naar adolescenten en jongeren, wijst erop dat 18- tot 24‑jarigen nog in ontwikkeling zijn en extra kwetsbaar voor impulsief koopgedrag en financiële risico’s. Hij noemt online gokken als waarschuwend precedent.

Experts benadrukken vooral het gevaar van het weghalen van frictie: kleine drempels zoals een paar seconden nadenken of een ingewikkelder betaalproces remmen impulsaankopen. TikTok Shop haalt die barrières weg, waardoor aankopen vaak pas achteraf rationeel worden beoordeeld. Leeftijdscontroles zijn in de praktijk niet altijd waterdicht, waardoor jongeren mogelijk toch toegang vinden tot functies die voor volwassenen bedoeld zijn. Sociale druk speelt ook een rol: het zien van leeftijdsgenoten die spullen lijken te hebben, kan kwetsbare jongeren aansporen tot onnodige uitgaven.

Als mitigatievoorstel pleit Van den Bos er minimaal voor dat gebruikers de keuze krijgen de shopfunctie niet te installeren, zodat veel mensen uit zelfbescherming kunnen afzien van de verleiding. Verder kunnen toezichthouders en consumentenbeschermers aandacht blijven vragen voor betaalopties, transparantie over producten en de handhaving van consumentenrechten en productveiligheid binnen deze nieuwe verkoopomgeving.