'Passende zorg' kan niet zonder sociale cohesie
In dit artikel:
De dubbele vergrijzing — meer ouderen en tegelijkertijd een krimpende zorgarbeidsmarkt — zet het Nederlandse zorgstelsel onder grote druk (NZa, Rijksoverheid, NOS 2023). Het kabinet wil die druk verlichten door in te zetten op ‘passende zorg’: minder aanbodgerichte professionele hulp, meer eigen regie en informele zorg in de directe leefomgeving. Daarmee hoopt men de kosten van Wlz en Wmo te beteugelen door formele zorg alleen toe te kennen waar strikt nodig.
Praktische voorbeelden zijn moderne hofjes (zoals Knarrenhof in Zwolle), waar zelfstandig wonen, nabijheid van buren en informele ondersteuning samenkomen. Deze woonvormen tonen dat substitutie van formele door informele zorg kan werken, maar alleen onder gunstige sociale omstandigheden. De economische veronderstelling achter passende zorg is dat sociaal kapitaal — familie, buren, vrijwilligers — flexibel het gat vult. In Nederland is dat kapitaal echter ongelijk verdeeld en in sommige regio’s afnemend: sociale cohesie en het aandeel mantelzorgers lopen sterk uiteen per gemeente (mantelzorg: 9–21%, RIVM 2026; vertrouwen in anderen varieert sterk naar opleidingsniveau, SCP 2024).
Succesvolle hofjes selecteren bovendien actief bewoners met sociale vaardigheden en hogere opleiding, wat positieve binnenkring-effecten creëert maar externe ongelijkheden vergroot. Waar die sociale basis ontbreekt, leidt het schrappen van formele zorg niet tot efficiëntiewinst maar tot hogere kosten: vaker crisismomenten, meer spoedeisende hulp en verschuiving naar dure curatieve zorg (NOS 2024).
De schrijver pleit ervoor sociale cohesie niet als externe randvoorwaarde te beschouwen maar als een beleidsvariabele. Om passende zorg houdbaar te maken moeten gemeenten en rijk investeren in ‘sociale infrastructuur’ — buurthuizen, gemeenschapsvoorzieningen, bewonersinitiatieven — en deze investeringen mogelijk ook uit zorgbudgetten financieren. Zonder dat robuuste sociaal kapitaal blijft passende zorg voor velen een lege belofte.