Prijzen aan de pomp blijven stijgen, is accijnsverlaging de oplossing?
In dit artikel:
De benzineprijs stijgt voor de vierde week op rij door onrust in het Midden-Oosten; een liter kost nu gemiddeld €2,57 — bijna €0,30 meer dan vóór de Israëlische en Amerikaanse aanvallen op Iran. Als reactie hebben meerdere Europese landen de afgelopen week btw of accijnzen op brandstof verlaagd om consumenten direct te ontlasten, maar Nederland heeft dat (nog) niet gedaan ondanks verzoeken uit de Tweede Kamer.
Wat gebeurt er precies?
De pompprijs bestaat voor een belangrijk deel uit accijns en btw. Nederland kent al sinds 2022 een tijdelijke korting op de accijns, die meerdere keren verlengd is; die maatregel dempt de actuele prijsstijgingen iets: zonder de bestaande korting zou benzine circa €0,11 per liter duurder zijn. Vorige week verlaagden Spanje, Italië en Noord-Macedonië belastingtarieven op brandstoffen (Spanje: benzine/diesel ~€0,30–0,40 goedkoper; Italië: ~€0,25 goedkoper; Noord-Macedonië: btw van 18% naar 10%). Ook Zweden (ongeveer €0,09 per liter minder) en Griekenland (~€0,36 per liter minder) kondigden soortgelijke ingrepen aan.
Voor- en nadelen van accijnsverlaging
Voordeel: een accijnsverlaging werkt snel en is direct zichtbaar in de portemonnee, vooral nuttig voor mensen die veel rijden, stelt TNO-onderzoeker Peter Mulder. Nadeel: het is duur voor de overheid — eerdere acties kostten de schatkist naar schatting zo’n €1,5 miljard per jaar — en het voordeel komt relatief zwaar terecht bij hogere inkomens omdat zij meer autokilometers maken, aldus ING-econoom Bert Colijn. Bovendien zorgen lagere accijnzen op termijn voor minder prikkels om minder fossiel te verbruiken, wat de energietransitie kan belemmeren.
Alternatieven en gerichte steun
Experts pleiten daarom voor gerichte hulp aan huishoudens die door hoge brandstofprijzen acuut in de problemen komen: lage-inkomenshuishoudens die afhankelijk zijn van de auto. Praktische voorbeelden zijn een stadspas met tegoed voor elektrisch deelvervoer of leasemodellen voor elektrische auto’s (zoals in Frankrijk, waar mensen met een laag inkomen tegen een gereduceerd tarief een EV kunnen leasen). Zulke maatregelen zijn ook kostbaar, maar volgens Mulder investeren ze in weerbaarheid en verminderen ze de noodzaak voor telkens nieuwe noodmaatregelen. Colijn voegt toe dat subsidieregelingen voor energierekeningen eveneens een optie zijn om huishoudens te ondersteunen.
Kortom: accijnsverlaging geeft snel zichtbare verlichting maar is kostbaar en relatief ongericht; gerichte, inkomensafhankelijke maatregelen kunnen duurzamer en eerlijker helpen.