Schapen als 'groene machines': bedrijven verdienen aan natuurbeheer

In dit artikel:

In natuurgebied De Groote Peel, op de grens van Noord‑Brabant en Limburg, zet schapenhouderij Mennen kuddes in om hei en grasland te beheren. Eigenaars Tom, Wim en hun vader Jan Mennen houden 2.500–3.000 schapen verdeeld over ongeveer tien kuddes; voor een afzonderlijk vak in de Peel loopt een groep van ruim tweehonderd dieren. Het bedrijf uit Helenaveen verhuurt de dieren aan beheerders zoals Staatsbosbeheer, waterschappen en gemeenten om terreinen te begrazen waar maaien met machines minder geschikt is.

Schapen bieden meerdere ecologische voordelen boven machinaal maaien: ze kiezen selectief welke planten ze eten, waardoor dominante grassen worden teruggedrongen en heide en kruiden meer kans krijgen; machines daarentegen verwijderen alles, veroorzaken bandensporen, bodemverdichting en CO2‑uitstoot. Daarnaast verrijkt schapenpoep de bodem met voedingsstoffen. Doelgebieden zijn onder meer heideherstel in de Peel (waar stikstof­depositie pijpenstrootje en andere grassen laat domineren), het terugdringen van soorten als berenklauw en brandnetel op dijken en het bevorderen van bloemrijk grasland in gemeenten — allemaal met als uiteindelijk doel meer biodiversiteit en stevigere wortelstelsels.

Organisaties besteden dit werk vaak uit omdat een eigen kudde onpraktisch is voor tijdelijke opdrachten; in Nederland staan bij de Kamer van Koophandel 23 bedrijven ingeschreven die schaapsbegrazing aanbieden. Mennen specialiseert zich sinds 2010 volledig in begrazing voor natuurbeheer; het bedrijf fokte al decennia schapen (vader Jan begon 35 jaar geleden). Ze beschikken over verschillende rassen: zeldzame Schoonebeekers en Drentse heideschapen (waarvoor subsidie mogelijk is), plus Kempische heideschapen en het ras Swifter, dat vooral op dijken en gemeentelijk grasland wordt ingezet. Mennen heeft onder meer circa 150 Swifters en ongeveer 300 Schoonebeekers.

Beheer vraagt plannen: te grootschalig begrazen kan schuilplaatsen voor dieren als slangen wegnemen, dus werken ze met een dambordpatroon van vakken (bijv. 50x50 m) waarin telkens delen worden beweid en afgewisseld om herstel en variatie te stimuleren. Praktisch gezien is het herderswerk geen nachtdienst meer; herders werken meestal acht tot negen uur per dag in het veld, met schapen ’s avonds en in het weekend op omheinde winterweides. Een schaapsherder verdient naar schatting tussen €2.500 en €3.000 bruto per maand; het bedrijf kan ervan rondkomen. Tot slot vormen wolven voor Mennen geen groot probleem: hoeders‑honden en elektrische hekken bieden bescherming.