Schaven aan begroting brengt Europa niet verder

In dit artikel:

Europa moet zijn begroting aanpassen aan de grotere ambities op het gebied van defensie, innovatie, digitalisering en de energietransitie. Volgens Mario Draghi blijft de EU technologisch achter bij de Verenigde Staten en China, wat niet alleen economische gevolgen heeft, maar ook de Europese veiligheid en gedeelde waarden onder druk kan zetten. De interne markt en duurzame groei hebben sinds het Verdrag van Lissabon in 2009 bovendien minder vooruitgang geboekt dan gehoopt.

De Europese Commissie stelt daarom voor de meerjarenbegroting te verhogen van 1,12 naar 1,26 procent van het Europese bruto nationaal inkomen. De onderhandelingen daarover verlopen moeizaam. Nederland, Duitsland en enkele andere landen willen wel moderniseren, maar juist een kleinere begroting, met mogelijk verdere bezuinigingen op landbouwsubsidies en cohesiefondsen. Lidstaten die daarvan profiteren, verzetten zich daartegen en pleiten doorgaans voor meer geld.

In Nederland ligt de nadruk vaak op de jaarlijkse nettobijdrage aan de EU, momenteel ongeveer 0,2 procent van het bbp. Daar staan aanzienlijke voordelen tegenover: alleen de structurele handelsbaten van de interne markt worden door het CPB geraamd op 3,1 procent van het Nederlandse bbp. Ook gezamenlijke Europese oplossingen voor grensoverschrijdende problemen zijn voor Nederland belangrijk.

De bestaande uitgaven moeten wel doelmatiger worden. Algemene inkomenssteun aan boeren sluit niet altijd aan bij publieke doelen en een deel van het cohesiegeld gaat naar relatief welvarende regio’s. Alleen verschuiven binnen de begroting zal volgens de analyse echter niet volstaan. Extra investeringen vereisen hogere bijdragen van lidstaten, nieuwe Europese belastingen, gezamenlijke schulden of een combinatie daarvan. Hogere afdrachten zijn relatief eenvoudig in te passen, terwijl Europese belastingen door het vetorecht moeilijk tot stand komen. Nieuwe gezamenlijke leningen zijn riskant: de schuldendienst op bestaande leningen, vooral uit Next Generation EU, beslaat al acht procent van de EU-begroting.

De grootste bedreiging is volgens de auteur dat lidstaten vooral hun eigen financiële voordeel verdedigen. Daardoor kan een begroting ontstaan die noch nieuwe publieke investeringen financiert, noch bestaande subsidies hervormt. Europa moet daarom kiezen voor een groter en anders ingericht meerjarenbudget dat zijn economische en geopolitieke ambities daadwerkelijk ondersteunt.