Voor meer productiviteitsgroei is een dynamischere arbeidsmarkt nodig

In dit artikel:

De Nederlandse arbeidsproductiviteit groeit al ongeveer tien jaar nauwelijks. Volgens een nieuwe productiviteitsanalyse van de OESO behoort Nederland nog steeds tot de kopgroep, maar nam de productiviteit tussen 2015 en 2025 gemiddeld slechts 0,3 procent per jaar toe. Dat was een van de laagste groeicijfers binnen de OESO. In vergelijkbare landen als België, Denemarken, Duitsland en Oostenrijk lag de groei gemiddeld op 0,8 procent. De afbouw van de gaswinning verklaart een deel van het verschil, maar niet alles. De sterke stijging van 2,4 procent in 2025 volgt op dalingen in 2023 en 2024 en wijst daarom nog niet op een structurele trendbreuk.

De OESO ziet vooral een verzwakte bedrijfsdynamiek als belangrijke oorzaak. Zowel investeringen per werknemer als de efficiëntie waarmee arbeid en kapitaal worden ingezet, groeiden de afgelopen tien jaar minder hard. Werknemers verschuiven bovendien minder vaak van weinig productieve naar productieve bedrijven. De banendynamiek lag in 2021-2023 met 16,2 procent onder de mediaan van de onderzochte landen. Hoogproductieve bedrijven nemen in Nederland relatief weinig mensen aan en zijn verantwoordelijk voor slechts 15 procent van de nieuwe banen.

Ook het ondernemingsklimaat draagt bij aan de stagnatie. Het aandeel jonge bedrijven en het aantal nieuwe ondernemingen zijn sinds 2008 afgenomen. Slechts 7,2 procent van de Nederlandse start-ups is innovatief, tegenover 12,3 procent in de EU en 13,7 procent in de Verenigde Staten. Start-ups die wel ontstaan, groeien relatief vaak door tot scale-up, mede dankzij een omvangrijke durfkapitaalmarkt.

De OESO concludeert dat een arbeidsmarkt met grote verschillen tussen vaste en flexibele contracten de dynamiek remt. De ontslagbescherming voor vaste werknemers behoort tot de strengste van de OESO, terwijl tijdelijke contracten juist veel voorkomen. Hervormingen die deze verschillen verkleinen kunnen de productiviteit versterken. Daarnaast zijn eenvoudiger regels voor bedrijfsoprichting, een efficiënter faillissementsrecht, minder regeldruk voor start-ups, meer private R&D en een diepere durfkapitaalmarkt nodig.

Een hogere productiviteitsgroei vraagt volgens de analyse om een samenhangend nationaal én Europees beleid. Een uniform Europees bedrijfsrecht kan start-ups helpen om grensoverschrijdend op te schalen. De bevindingen zijn relevant voor de nieuwe Productiviteitsraad en de Taskforce Toekomstige Welvaart en Vestigingsklimaat. Naast investeringen in innovatie en technologie moet ook arbeidsmarktbeleid een centrale rol krijgen in het versterken van het Nederlandse verdienvermogen.