Weerbaarheid moet van ideeënontwikkeling naar realiteit

In dit artikel:

Nederland moet zijn economische weerbaarheid snel vergroten nu de wereldorde instabieler wordt door de oorlog in Oekraïne, spanningen met China en een minder betrouwbare Verenigde Staten. Dat was de kern van een besloten ESB-bijeenkomst op 1 december 2025 met bestuurders, toezichthouders en wetenschappers, georganiseerd met Defensie en de SER. De deelnemers bespraken hoe de overheid, bedrijven en kennisinstellingen beter kunnen omgaan met geopolitieke schokken, cyberdreigingen en verstoringen in handels- en digitale ketens.

De bijeenkomst maakte duidelijk dat weerbaarheid niet hetzelfde is als klassieke defensie. Het gaat niet alleen om afschrikking, maar vooral om het vermogen van economie en samenleving om te blijven functioneren en snel te herstellen na een klap. Volgens de aanwezigen is dat lastig te organiseren, omdat weerbaarheid afhangt van strategisch gedrag van tegenstanders: hoe zij zich opstellen, bepaalt mede welke kwetsbaarheden relevant zijn en hoe zwaar beleid moet worden ingezet.

Een belangrijke conclusie was dat Nederland beter zicht nodig heeft op verborgen afhankelijkheden, bijvoorbeeld in kritieke grondstoffen, halfproducten en digitale infrastructuur. De huidige informatie is versnipperd, terwijl geen enkele partij het volledige risicobeeld overziet. Daarom werd gepleit voor scenario-analyses, vergelijkbaar met militaire wargames, en mogelijk voor een apart planbureau voor veiligheid dat kwetsbaarheden verzamelt en duidt. Ook verplichte rapportage van afhankelijkheden, zoals in Japan, werd genoemd als optie.

Verder kwam naar voren dat weerbaarheid niet volledig aan de markt kan worden overgelaten. Bedrijven blijven cruciaal, maar overheid en toezichthouders moeten richting geven, regels stellen en burgers en bedrijven beter informeren. Tegelijkertijd moet beleid niet alleen defensief zijn: in sommige gevallen kan de dreiging voor tegenstanders groter worden als Nederland zelf ook offensief kan reageren, bijvoorbeeld via strategische “control points” in de economie.